Przemoc wobec dzieci i młodzieży nie jest problemem jednostkowym ani chwilowym.
To zjawisko, które często rozwija się stopniowo – od pozornie niewinnych zachowań, przez brak reakcji otoczenia, aż po realną krzywdę psychiczną i fizyczną. Dlatego tak ważne są działania edukacyjne, rozmowa i wspólna odpowiedzialność dorosłych.
Na początku lutego Fundacja Edukacji Obywatelskiej OliEdu miała zaszczyt wziąć udział w ważnym spotkaniu edukacyjnym w II Liceum Ogólnokształcącym w Zespole Szkół Nr 1 im. Janusza Korczaka w Łańcucie. W wydarzeniu uczestniczyli uczniowie, rodzice, pedagodzy oraz zaproszeni eksperci, aby wspólnie rozmawiać o przemocy rówieśniczej, cyberprzemocy oraz odpowiedzialności prawnej i społecznej.
Przemoc to proces – nie incydent
Jednym z kluczowych przesłań spotkania było uświadomienie, że przemoc wobec nieletnich rzadko bywa jednorazowym zdarzeniem. Najczęściej jest procesem, który zaczyna się od:
- milczenia otoczenia,
- bagatelizowania sygnałów ostrzegawczych,
- usprawiedliwiania agresora wiekiem, stresem czy „trudnym charakterem”.
To właśnie brak reakcji dorosłych bardzo często staje się cichym przyzwoleniem na eskalację przemocy – także tej, która przenosi się do Internetu i mediów społecznościowych.
Spotkanie z uczniami
Debata miała charakter praktyczny i była oparta na analizie konkretnych, realistycznych sytuacji, z którymi młodzież może spotkać się na co dzień. Poruszono m.in.:
- temat hejtu w klasowych grupach internetowych,
- granicy między żartem a przemocą,
- nagrywania i rozpowszechniania bójek,
- braku reakcji dorosłych na zgłoszenia uczniów,
- zemsty w internecie,
- presji grupy rówieśniczej,
- przemocy pochodzącej spoza szkoły,
- sytuacji, gdy sprawcą jest bliski kolega,
- odpowiedzialności rodziców za zachowania dzieci.
Eksperci wskazywali, że przemoc – zarówno w świecie realnym, jak i cyfrowym – rzadko jest jednorazowym incydentem. Najczęściej rozwija się stopniowo, a jej eskalacji sprzyja milczenie świadków i brak zdecydowanej reakcji dorosłych. Podkreślano znaczenie szybkiego reagowania, zabezpieczania dowodów, zgłaszania zdarzeń oraz korzystania z dostępnych form pomocy. Zwrócono również uwagę na konsekwencje prawne przemocy i cyberprzemocy oraz na rolę szkoły i instytucji w zapewnieniu bezpieczeństwa uczniom.
Istotnym elementem spotkania było uświadomienie młodzieży, że odwaga powiedzenia „nie”, wsparcie rówieśników i rozmowa z zaufanym dorosłym mogą realnie przerwać spiralę przemocy.
Eksperci podkreślili, że odpowiedzialność za reagowanie spoczywa nie tylko na ofierze, ale także na świadkach, szkole i rodzicach.
Na zakończenie podkreślono, że choć nie wszystkie zagadnienia mogły zostać szczegółowo omówione, debata miała na celu przede wszystkim zwiększenie świadomości, zachęcenie do reagowania i pokazanie, gdzie szukać pomocy. Spotkanie zakończyło się podziękowaniami dla ekspertów i uczniów za aktywny udział oraz zaangażowanie w tak ważny społecznie temat.
Merytoryczne wsparcie Fundacji OliEdu – panel ekspercki o przemocy
Podczas spotkania odbyła się także debata dla pedagogów, w ramach której przedstawiciele Fundacji OliEdu aktywnie wsparli merytorycznie dwa kluczowe panele dyskusyjne.
Pierwszy z nich poświęcony był formom oraz prawdopodobnym przyczynom przemocy wobec nieletnich, zarówno rówieśniczej, jak i pozarówieśniczej. Eksperci – w tym psycholog reprezentująca Fundację – odnosili się, m.in. do:
- najczęściej zgłaszanych form przemocy i cyberprzemocy,
- roli Internetu i mediów społecznościowych w eskalacji konfliktów,
- znaczenia reakcji (lub jej braku) ze strony dorosłych,
- presji popularności i „widoczności” w grupie rówieśniczej,
- sygnałów mogących świadczyć o doświadczeniu przemocy, w tym przemocy seksualnej.
Perspektywa psychologiczna przybliżona przez psychologa Ilonę Obrączkę pozwoliła uczestnikom lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za zachowaniami sprawców i ofiar oraz konsekwencje, jakie niesie długotrwała przemoc dla zdrowia psychicznego młodych ludzi.
Odpowiedzialność nieletnich – panel prawny z udziałem ekspertów OliEdu
Drugi panel koncentrował się na odpowiedzialności cywilnej i karnej nieletnich. Fundację OliEdu reprezentował dr prawa Karol Zawiślak, który wspierał debatę merytorycznymi odpowiedziami dotyczącymi m.in.:
- konsekwencji prawnych przemocy i cyberprzemocy na gruncie prawa karnego,
- możliwości dochodzenia swoich praw również na drodze cywilnej,
- zasad udziału nieletniego w postępowaniach karnych i cywilnych,
- granic wiekowych odpowiedzialności karnej,
- roli rodziców i opiekunów w postępowaniach prawnych,
- odpowiedzialności majątkowej nieletnich i ich opiekunów.
Panel ten pokazał, że odpowiedzialność prawna nieletnich ma nie tylko wymiar sankcyjny, ale również wychowawczy i ochronny – zarówno wobec ofiar, jak i całego środowiska szkolnego.
Zaangażowanie, które ma znaczenie
Fundacja Edukacji Obywatelskiej OliEdu konsekwentnie angażuje się w działania wspierające szkoły, rodziców i młodzież w przeciwdziałaniu przemocy rówieśniczej i cyberprzemocy.
Łączenie wiedzy prawnej i psychologicznej pozwala nam realnie odpowiadać na potrzeby środowiska edukacyjnego i budować świadomość, że reagowanie ma znaczenie.
Razem mówimy STOP przemocy – bo tylko poprzez edukację, rozmowę i profilaktykę możemy skutecznie chronić dzieci i młodzież oraz budować bezpieczne relacje oparte na szacunku i odpowiedzialności.
