Dzieci agresywne częściej wymagają szkolnych i klinicznych interwencji niż dzieci z innymi zaburzeniami psychicznymi.

Liczne doniesienia naukowe oparte na badaniach klinicznych lekarskich, psychologicznych, ankietowych, wywiadach z dziećmi, rodzicami, opiekunami i nauczycielami oraz opinie ekspertów podkreślają silny negatywny wpływ zachowań agresywnych u dzieci i młodzieży zarówno na rówieśników jak i dorosłych.

Z tego powodu niezwykle istotne jest zdefiniowanie, analiza kliniczno-rozwojowa z określeniem czynników ryzyka i czynników ochronnych oraz podział zachowań agresywnych celem stworzenia skutecznego, kompleksowego planu terapeutycznego.

Pojęcie agresji obejmuje wszystkie zachowania:

  • werbalne,
  • fizyczne,

mające na celu wyrządzenie krzywdy innym osobom i/lub uszkodzenia przedmiotów. 

W definicji istotny jest zamiar wyrządzenia, szkody i działanie z przymusem w interakcji społecznej.

Spektrum zachowań agresywnych jest bardzo szerokie, dotyczy:

  • działań zarówno w sferze psychicznej oraz fizycznej,
  • obejmuje zarówno dokuczanie, wyzywanie, wykluczanie, groźby, nękanie aż do przemocy fizycznej od szturchania, popychania dobicia, uszkodzeń ciała,
  • w skrajnych przypadkach spowodowania ciężkich urazów a nawet śmierci.

Klinicznie  dla określenia zachowań agresywnych używa się kilku podstawowych pojęć: gniew, wrogość, agresja, agresywność, przymus i przemoc.

  1. Gniew to emocja wrodzona, fizjologiczne pobudzenie, które odpowiada za atak w sytuacji stresu, frustracji i zagrożenia. Stanowi podstawę zachowań agresywnych. Neurofizjologicznie odpowiada za reakcję walki w mechanizmie  „walka – ucieczka”.
  2. Wrogość jest składową osobowości człowieka cechującą się negatywną postawą w relacjach z innymi ludźmi. Charakteryzuje ją gniew, negatywizm w ocenach i podejrzliwość.
  3. Agresywność to cecha osobowości jednostki określająca jej stałą gotowość do agresywnych reakcji. Agresja stanowi zachowanie z intencją wyrządzenia drugiej osobie krzywdy fizycznej lub psychicznej. Może być też skierowana w stronę innych istot żywych lub materii nieożywionej.
  4. Agresję wobec siebie samego nazywamy autoagresją.
  5. Przymus to aktywność ukierunkowania na posiadanie władzy i kontroli nad innymi,
  6. Przemoc obejmuje skrajnie agresywne zachowania wyrządzające znaczną krzywdę, stanowi skrajną formę agresji, znacznie wykraczającą poza normy społeczne.

Agresja ma na celu zniszczenie, ukaranie i kontrolę nad ofiarą. Istnieje kilka teorii naukowych określających podłoże agresji takich jak:

  • teoria frustracji- agresji,
  • teoria psychoanalityczną,
  • teoria społecznego uczenia się,
  • model poznawczo- behawioralny
  • model podatność- stres.

 

Autorka:
dr n.med. Marta Czubaj-Kowal - Pediatra, Specjalista Chorób Dzieci, Specjalista Kardiolog, Lekarz Kierujący Oddziałem Pediatrycznym Szpitala Specjalistycznego im. Stefana Żeromskiego w Krakowie